Tuesday, March 30, 2010

षोडशोऽध्यायः


 
श्रीभगवानुवाच 
 
अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः 
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ॥१६- १॥
 
अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् 
दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥१६- २॥
 
तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता 
भवन्ति संपदं दैवीमभिजातस्य भारत ॥१६- ३॥
 
दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव  
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ संपदमासुरीम् ॥१६- ४॥
 
दैवी संपद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता 
मा शुचः संपदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव ॥१६- ५॥
 
द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन्दैव आसुर एव  
दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु ॥१६- ६॥
 
प्रवृत्तिं  निवृत्तिं  जना  विदुरासुराः 
 शौचं नापि चाचारो  सत्यं तेषु विद्यते ॥१६- ७॥
 
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् 
अपरस्परसंभूतं किमन्यत्कामहैतुकम् ॥१६- ८॥
 
एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः 
प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः ॥१६- ९॥
 
काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः 
मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः ॥१६- १०॥
 
चिन्तामपरिमेयां  प्रलयान्तामुपाश्रिताः 
कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः ॥१६- ११॥
 
आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः 
ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसञ्चयान् ॥१६- १२॥
 
इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम् 
इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम् ॥१६- १३॥
 
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि 
ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी ॥१६- १४॥
 
आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया 
यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः ॥१६- १५॥
 
अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः 
प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ ॥१६- १६॥
 
आत्मसंभाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः 
यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम् ॥१६- १७॥
 
अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं  संश्रिताः 
मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ॥१६- १८॥
 
तानहं द्विषतः क्रुरान्संसारेषु नराधमान् 
क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥१६- १९॥
 
आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि 
मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम् ॥१६- २०॥
 
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः 
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत् ॥१६- २१॥
 
एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः 
आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम् ॥१६- २२॥
 
यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः 
  सिद्धिमवाप्नोति  सुखं  परां गतिम् ॥१६- २३॥
 
तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ 
ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि ॥१६- २४॥
 
 तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे दैवासुरसंपद्विभागयोगो नाम षोडशोऽध्यायः ॥१६॥

No comments: