Tuesday, March 30, 2010

अथाष्टमोऽध्यायः


 
अर्जुन उवाच
 
किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम 
अधिभूतं  किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते ॥८- १॥
 
अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन 
प्रयाणकाले  कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः ॥८- २॥
 
श्रीभगवानुवाच
 
अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते 
भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः ॥८- ३॥
 
अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् 
अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर ॥८- ४॥
 
अन्तकाले  मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् 
यः प्रयाति  मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः ॥८- ५॥
 
यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् 
तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः ॥८- ६॥
 
तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य  
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयम् ॥८- ७॥
 
अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना 
परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिनतयन् ॥८- ८॥
 
कविं पुराणमनुशासितार-
: मणोरणीयांसमनुस्मरेद्यः 
सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूप
: मादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ॥८- ९॥
 
प्रयाणकाले मनसाचलेन
: भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव 
भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्यक्
:  तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥८- १०॥
 
यदक्षरवेदविदो वदन्ति
: विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः 
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति
: तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥८- ११॥
 
सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य  
मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम् ॥८- १२॥
 
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् 
यः प्रयाति त्यजन्देहं  याति परमां गतिम् ॥८- १३॥
 
अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः 
तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः ॥८- १४॥
 
मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् 
नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥८- १५॥
 
आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन 
मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म  विद्यते ॥८- १६॥
 
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः 
रात्रिं युगसहस्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥८- १७॥
 
अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे 
रात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके ॥८- १८॥
 
तग्रामः  एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते 
रात्र्यागमेऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे ॥८- १९॥
 
परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः 
यः  सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु  विनश्यति ॥८- २०॥
 
अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् 
यं प्राप्य  निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥८- २१॥
 
पुरुषः  परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया 
यस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम् ॥८- २२॥
 
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः 
प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥८- २३॥
 
अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् 
तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥८- २४॥
 
धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् 
तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते ॥८- २५॥
 
शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते 
एकया यात्यनावृत्तिमन्ययावर्तते पुनः ॥८- २६॥
 
नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन 
तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन ॥८- २७॥
 
वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव
: दानेषु यत् पुण्यफलं प्रदिष्टम् 
अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा
: योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम् ॥८- २८॥
 
 तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे अक्षरब्रह्मयोगो नामाष्टमोऽध्यायः ॥८॥

No comments: