Tuesday, March 30, 2010

पञ्चदशोऽध्यायः


 
श्रीभगवानुवाच
 
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम् 
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद  वेदवित् ॥१५- १॥
 
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा
गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः 
अधश्च मूलान्यनुसंततानि
कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलके ॥१५- २॥
 
 रूपमस्येह तथोपलभ्यते
नान्तो  चादिर्न  संप्रतिष्ठा 
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूल-
मसङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥१५- ३॥
 
ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं
यस्मिन्गता  निवर्तन्ति भूयः 
तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये
यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥१५- ४॥
 
निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा
अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः 
द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञै- 
र्गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥१५- ५॥
 
 तद्भासयते सूर्यो  शशाङ्को  पावकः 
यद्गत्वा  निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥१५- ६॥
 
ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः 
मनःषषठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति ॥१५- ७॥
 
शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः 
गृहित्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥१५- ८॥
 
श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं  रसनं घ्राणमेव  
अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते ॥१५- ९॥
 
उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् 
विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥१५- १०॥
 
यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् 
यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥१५- ११॥
 
यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् 
यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥१५- १२॥
 
गामाविश्य  भूतानि धारयाम्यहमोजसा 
पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥१५- १३॥
 
अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः 
प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥१५- १४॥
 
सर्वस्य चाहं हृदि संनिविष्टो
मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं  
वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो
वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥१५- १५॥
 
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव  
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥१५- १६॥
 
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः 
यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥१५- १७॥
 
यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः 
अतोऽस्मि लोके वेदे  प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥१५- १८॥
 
यो मामेवमसंमूढो जानाति पुरुषोत्तमम् 
 सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥१५- १९॥
 
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयानघ 
एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्कृतकृत्यश्च भारत ॥१५- २०॥
 
 तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुन संवादे पुरुषोत्तमयोगो नाम पञ्चदशोऽध्यायः  १५ 

No comments: