Tuesday, March 30, 2010

पञ्चमोऽध्यायः


 
अर्जुन उवाच
 
संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं  शंससि 
यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥५- १॥
 
श्रीभगवानुवाच
 
संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ 
तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥५- २॥
 
ज्ञेयः  नित्यसंन्यासी यो  द्वेष्टि  काङ्क्षति 
निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥५- ३॥
 
सांख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति  पण्डिताः 
एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥५- ४॥
 
यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते 
एकं सांख्यं  योगं  यः पश्यति : पश्यति ॥५- ५॥
 
संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः 
योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति ॥५- ६॥
 
योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः 
सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि  लिप्यते ॥५- ७॥
 
नैव किंचित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् 
पश्यञ्श्रृण्वन्स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नन्गच्छन्स्वपञ्श्वसन् ॥५- ८॥
 
प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि 
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥५- ९॥
 
ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः 
लिप्यते   पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥५- १०॥
 
कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि 
योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्मशुद्धये ॥५- ११॥
 
युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति नैष्ठिकीम् 
अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते ॥५- १२॥
 
सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी 
नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् ॥५- १३॥
 
 कर्तृत्वं  कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः 
 कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते ॥५- १४॥
 
नादत्ते कस्यचित्पापं  चैव सुकृतं विभुः 
अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः ॥५- १५॥
 
ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः 
तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम् ॥५- १६॥
 
तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणाः 
गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः ॥५- १७॥
 
विद्याविनयसंपन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि 
शुनि चैव श्वपाके  पण्डिताः समदर्शिनः ॥५- १८॥
 
इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः 
निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद्ब्रह्मणि ते स्थिताः ॥५- १९॥
 
 प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् 
स्थिरबुद्धिरसंमूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः ॥५- २०॥
 
बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत् सुखम् 
 ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥५- २१॥
 
ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते 
आद्यन्तवन्तः कौन्तेय  तेषु रमते बुधः ॥५- २२॥
 
शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात् 
कामक्रोधोद्भवं वेगं  युक्तः  सुखी नरः ॥५- २३॥
 
योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः 
 योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥५- २४॥
 
लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः 
छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ॥५- २५॥
 
कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् 
अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥५- २६॥
 
स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः 
प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥५- २७॥
 
यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः 
विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥५- २८॥
 
भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् 
सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥५- २९॥
 
 तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे कर्मसंन्यासयोगो नाम पञ्चमोऽध्यायः   

No comments: